Μαθήματα Κιθάρας

Francisco Tarrega – Etude In E minor: Όταν ο Tárrega συνέθεσε αυτή τη σπουδή, η κιθάρα είχε αρχίσει να χάνει τη δημοτικότητά της στην Ευρώπη, καθώς το πιάνο και το βιολί κυριαρχούσαν πλέον στις μεγάλες αίθουσες συναυλιών. Πριν από τον Tárrega, παλαιότεροι κλασικοί συνθέτες (όπως ο Fernando Sor) έγραφαν σπουδές που ακούγονταν πολύ ακαδημαϊκές και αυστηρές. Ο Tárrega, επηρεασμένος βαθιά από τους μεγάλους ρομαντικούς συνθέτες του πιάνου (όπως ο Frédéric Chopin), πίστευε ότι μια τεχνική άσκηση πρέπει να έχει ψυχή. Η σπουδή σε Μι ελάσσονα είναι ιστορικά σημαντική επειδή επιφέρει την απαραίτητη τεχνική βελτίωση (συνεχή αρπίσματα) μέσα από μια όμορφη, βαθιά μελαγχολική μελωδία (cantabile).

Η συγκεκριμένη σπουδή σχεδιάστηκε ως ένα απαραίτητο «σκαλοπάτι» για να προετοιμάσει ο Tárrega τους μαθητές του για τα πιο δύσκολα έργα του.

Επίσης, εκείνη την εποχή, ο διάσημος οργανοποιός Antonio de Torres είχε μόλις επανασχεδιάσει την κλασική κιθάρα, κάνοντας το σώμα της μεγαλύτερο και τον ήχο της πολύ πιο γεμάτο. Το Etude in E minor γράφτηκε για να εκμεταλλευτεί ακριβώς αυτές τις νέες δυνατότητες: Χρησιμοποιεί τις ανοιχτές μπάσες χορδές  που αντηχούν βαθιά, ενώ η μελωδία σκαρφαλώνει ψηλά στην πρώτη χορδή, καταλήγοντας στις φυσικές αρμονικές (harmonics) στο 12ο τάστο για να αναδείξει τη νέα, μεγάλη διάρκεια στον ήχο (sustain) που είχαν οι κιθάρες Torres.

Η σχέση ανάμεσα στο Etude in E Minor του Francisco Tárrega και το πασίγνωστο «Romance Anónimo» (γνωστό και ως Spanish Romance ή Romance de Amor) είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά μυστήρια στην ιστορία της κλασικής κιθάρας. Οι δύο αυτές συνθέσεις είναι τόσο στενά συνδεδεμένες, που πολλοί μουσικοί τις θεωρούν «μουσικά δίδυμα».

Λόγω της τεράστιας ομοιότητας στο ύφος, για πολλά χρόνια υπήρχε η έντονη φήμη ότι ο ίδιος ο Tárrega είχε γράψει κρυφά το Romance. Αν και έχουν βρεθεί παλαιότερα χειρόγραφα που αποδίδουν το Romance στον Ισπανό κιθαρίστα Antonio Rubira (υπό τον τίτλο Estudio de Rubira), η αισθητική του κομματιού είναι τόσο κοντά στο στυλ του Tárrega που η θεωρία αυτή παραμένει αγαπημένο θέμα συζήτησης.

Πολλοί καθηγητές κιθάρας συχνά λένε: «Αν θες να παίξεις σωστά το Romance, μάθε πρώτα τη σπουδή σε Μι ελάσσονα  του Tárrega». Η παρούσα σπουδή διδάσκει στον μαθητή πώς να ελέγχει τη δυναμική στο παίξιμό του ώστε να αναδεικνύεται η μελωδία και η συνοδεία να συνυπάρχει χαμηλόφωνα, κάτι που είναι το Α και το Ω για την ερμηνεία του Romance.

Ο Φρανσίσκο Τάρεγκα (Francisco Tarrega, 21 Νοεμβρίου 1852 – 15 Δεκεμβρίου 1909) ήταν σπουδαίος Ισπανός συνθέτης και κιθαρίστας. Οι μουσικοί σε όλο τον κόσμο τον αποκαλούν «πατέρα της σύγχρονης κλασικής κιθάρας», καθώς άλλαξε για πάντα τον τρόπο που παίζεται, διδάσκεται και ακούγεται το όργανο.

Γεννήθηκε στο Βιγιαρεάλ της Καστεγιόν στην Ισπανία. Όταν ήταν μικρός έπεσε μέσα σε ένα κανάλι ποτίσματος με επακόλουθο η μόλυνση που έπαθε στα μάτια να καταστρέψει μόνιμα την όρασή του. Ο πατέρας του φοβήθηκε ότι το παιδί θα έχανε την όρασή του και έτσι τον πίεσε να μάθει μουσική για να μπορεί ακόμα και τυφλός να βγάζει το ψωμί του. Συγκυριακά, οι δύο πρώτοι δάσκαλοι μουσικής του Tarrega ήταν τυφλοί!

Το 1862, ο διάσημος κιθαρίστας Julián Arcas άκουσε τον 10χρονο Tarrega να παίζει. Εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ που είπε στον πατέρα του να τον στείλει για σπουδές στη Βαρκελώνη. Το 1874, μπήκε στο Βασιλικό Ωδείο της Μαδρίτης. Εκεί σπούδασε πιάνο και σύνθεση. Η υψηλή δεξιοτεχνία του στην κιθάρα  είχε σαν αποτέλεσμα οι καθηγητές του να  τον συμβουλέψουν να αφήσει το πιάνο και να αφοσιωθεί σε αυτή. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1870, έκανε ήδη μεγάλες περιοδείες σε όλη την Ευρώπη. Το κοινό έμενε με το στόμα ανοιχτό. Δεν είχαν ξανακούσει κιθάρα να βγάζει τόσο πλούσιο ήχο, σαν πιάνο.

Στη συνέχεια ο Francisco Tarrega έμελλε να αλλάξει την ιστορία της κιθάρας εισάγοντας στην τεχνική της δεκάδες καινοτομίες. Μεταξύ αυτών:  Καθιέρωσε τη χρήση του υποπόδιου. Ανακάλυψε νέους τρόπους με τους οποίους τα νύχια και η ψίχα των δαχτύλων πρέπει χτυπούν τις χορδές για να δώσουν γλυκό και βαθύ ήχο. Πήρε δύσκολα κομμάτια που είχαν γραφτεί για πιάνο ή βιολί από τον Μπαχ, τον Μπετόβεν και τον Σοπέν, και τα μετέγραψε για κλασική κιθάρα.

Έγραψε περίπου 80 συνθέσεις. Η μουσική του είναι γεμάτη συναίσθημα και ρομαντισμό. Μερικά από τα πιο διάσημα έργα του είναι τα παρακάτω:

• Recuerdos de la Alhambra (Αναμνήσεις από την Αλάμπρα): Το πιο διάσημο έργο του. Χρησιμοποιεί την τεχνική του τρέμολο, σε μία προσπάθεια ο ήχος της κιθάρας να μοιάζει με το τρεχούμενο νερό των σιντριβανιών του παλατιού.
• Capricho Árabe (Αραβικό Καπρίτσιο): Ένα πανέμορφο, γεμάτο πάθος κομμάτι με επιρροές από την ισπανο-αραβική παράδοση.
• Gran Vals (Μεγάλο Βαλς): Μια μικρή μουσική φράση 4 μέτρων από αυτό το βαλς επιλέχθηκε από την εταιρεία Nokia για να γίνει ο παγκόσμιος, πασίγνωστος ήχος κλήσης (Nokia Ringtone).

Τον Ιανουάριο του 1906, ο Francisco Tarrega έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο. Η δεξιά πλευρά του σώματός του παρέλυσε. Με απίστευτη δύναμη θέλησης, κατάφερε να μάθει ξανά να παίζει κιθάρα, αν και δεν μπόρεσε ποτέ να επιστρέψει στο υψηλό επίπεδο του παρελθόντος και στις συναυλίες. Άφησε την τελευταία του πνοή στη Βαρκελώνη στις 15 Δεκεμβρίου 1909, σε ηλικία 57 ετών. Είχε ολοκληρώσει το τελευταίο του κομμάτι, με τίτλο Oremus, μόλις 13 μέρες πριν πεθάνει.

Πώς να μελετήσουμε το Etude In E minor του Francisco Tarrega στην κλασική κιθάρα μας

Για να μελετήσουμε σωστά και αποτελεσματικά το Etude in E minor του Tárrega, το μυστικό δεν είναι να το παίξουμε πολλές φορές από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά να απομονώσουμε τις τεχνικές του προκλήσεις.

Στο δεξί μας χέρι έχουμε το επαναλαμβανόμενο μοτίβο με τα τρίηχα: Αντίχειρας (p) μαζί με Παράμεσο (a) στη συνέχειαο Μέσος (m) και τέλος ο Δείκτης (i)

Η μελωδία βρίσκεται στην 1η χορδή (εκεί που παίζει ο παράμεσος a). Πρέπει λοιπόν να χτυπήσουμε τον παράμεσο λίγο πιο δυνατά για να αναδείξουμε τη μελωδία. Τα υπόλοιπα δάχτυλα πρέπει να χτυπήσουν πιο απαλά τις χορδές ώστε η μελωδία να μην χάσει την ευκρίνειά της .

Στο κομμάτι υπάρχουν μικρά και μεγάλα μπαρέ. Δεν πρέπει να σφίξουμε το χέρι μας με υπερβολική δύναμη. Χρησιμοποιούμε το βάρος του ώμου και του χεριού μας για να πιέσουμε τις χορδές, και όχι μόνο τη δύναμη της παλάμης.

 Ξεκινάμε τη μελέτη μας σε πολύ χαμηλή ταχύτητα. Κάθε νότα πρέπει να ακούγεται πεντακάθαρη και «γεμάτη».

Αν κολλήσουμε σε μια συγκεκριμένη αλλαγή συγχορδίας, δεν ξεκινάμε το κομμάτι από την αρχή. Απομονώνουμε μόνο αυτά τα δύο μέτρα και τα μελετάμε σε “λούπα” (επανάληψη).

Η σπουδή σε Μι ελάσσονα του Francisco Tárrega κλείνει με μια πανέμορφη συγχορδία από φυσικές αρμονικές (harmonics) στο 12^ο τάστο. Για να εκτελέσουμε τις αρμονικές, το 4^ο δάχτυλο του αριστερού μας χεριού πρέπει απλώς να αγγίξει απαλά τις  χορδές  ακριβώς πάνω από το 12^ο  τάστο, χωρίς να πατήσει τις χορδές κάτω στο ξύλο. Τη στιγμή ακριβώς που το δεξί μας χέρι χτυπάει τις χορδές, το αριστερό πρέπει να σηκωθεί αμέσως στον αέρα. Έτσι οι αρμονικές θα αντηχήσουν καθαρές, με μεγάλη ένταση και διάρκεια.

Επιμέλεια : Δημήτρης Κορομηλάς